Kısa açıklama: Aynı evren neden her bakışta başka bir yüzünü gösteriyor? Belki de değişen evren değil, bakan zihindir.
Evrene her defasında farklı açılardan bakacak olursanız, her defasında farklı şeyler görürsünüz. Bu cümle ilk bakışta basit bir gözlem gibi durur; fakat biraz derine inildiğinde insanın hakikatle kurduğu ilişkiyi anlatır. Çünkü çoğu zaman değişen şey dış dünya değil, onu yorumlayan iç dünyamızdır.
Aynı gökyüzüne bakan iki insan aynı şeyi görmez. Aynı olaya şahit olan iki kişi aynı anlamı çıkarmaz. Aynı hayatı yaşayan bir insan bile farklı dönemlerinde kendi geçmişine farklı gözlerle bakar. Çünkü insan sadece gören değil, gördüğünü anlamlandıran bir varlıktır. Bu yüzden bakış açısı, çoğu zaman gerçeğin kendisi kadar belirleyicidir.
Belki de hakikat tek bir pencereden görülecek kadar dar değildir. Belki de insan, gördüğünü mutlak sandığı an yanılmaya başlar. Çünkü tek açı, çoğu zaman tek taraflı bir kesinlik üretir; oysa hayat, kendisini daha çok çoğullukta açar. Bir meseleye sadece kendi acımızdan bakarsak başka bir şey görürüz, şefkatten bakarsak başka, korkudan bakarsak başka, bilgelikten bakarsak bambaşka.
Burada önemli olan sadece farklı düşünmek değildir. Önemli olan, gördüğümüz şeyin tamamı olmadığını kabul edebilmektir. İnsan bunu başardığında hem dünyaya hem kendisine karşı daha mütevazı hale gelir. Çünkü hakikatin tek sahibi olmadığını anlar.
Belki de evrenin bize verdiği en büyük derslerden biri şudur: Bakış açın değiştiğinde dünya da değişmiş gibi görünür. O halde bazen dünyayı değiştirmeden önce bakışını değiştirmek gerekir.
